girdi yaz
medya ekle
  • linki kopyala
  • şikayet et
  • girdiler (346)
  • medya (10)

346. soru cevap'ta aşırı uzun yazınca, aslında aynısını genel bir özet gibi toparlayıp taşımak istedim. ben ekonomist değilim, 2 yıl siyaset okudum, sonra yönetim'den mezun oldum. anladığım kadarını, datayla gözünüzün görüp speküle etmeyeceğimiz kadarını sizinle de paylaşayım, size de bir başlangıç olur belki kendiniz de okursunuz. bu anlattıklarım ekonomi kuramlarıyla çelisiyorsa onu da bir bilen anlatsın, benim makro mikro dışında bu tarz piyasalarla ilgili akademik bir bilgim yok.

Kur ve piyasalar bizim çalışmamızla, birbirimize sarılmamızla, öpüşmemizle falan düzelmez. çünkü düşüş rahat 15 yıllık bir düşüş. 15 yıldır çalışmayan insanlar mıyız acaba? kimse mi sarılmadı aynı gemide falan?

1. insanlar döviz alarak, fiyatları patlatarak kazanç elde etmek istemiyorlar, sadece mevcut durumlarını korumak istiyorlar. çünkü aldığımız her şeyin ham maddesi ithal. ham maddesi ithal olmasa, enerji ihtiyacımızı doğalgazı, petrolü ve hatta elektriğimizi dahi yurt dışından aldığımız için bu maliyet artıyor, haliyle tükettiğimiz her şeyin fiyatı fırlamak zorunda, burada bir spekülasyon yok. siz evde elinde örgü ören teyzeden sabunluk bile alsanız o teyzenin faturaları her gün yükseliyor su an. geçen ay 80 liraya sattığı bavulu 140 liraya satan adam, geçen ay 100 lira olan elektrik faturasının bu ay 150 olacağını ve çok daha az insanın bavul alacağını düşünüyor, yaşamak için mecbur bazı şeylere. kendi başımıza ürettiğimiz her gıdanın tohumu ithal. o gıdayı soktuğumuz fabrikanın içindeki her makine, her yedek parça ithal. baştan başa türk oğlu türk malı üretebildigimiz bir şey kalmadı, yani bütün piyasanın fiyatları bu sebepten yükselecek. faturaları ödeyebilmek için insanlar ellerindeki parayı yabancı bir paraya sabitliyor.

2. biz para alsak da almasak da bunun etkisi var evet ama bu tek başına yeterli değil. (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=USD&view=1D çünkü biz uyurken bile, döviz büroları kapalıyken bile kurda dalgalanma oluyor.) bu kur nasıl belirleniyor? taleple. bunu belirleyen bir kurum yok, serbest piyasa. talep edilen şey kıymetli oluyor, çok satılan çok bulunan şey kıymetsiz. biz uyurken, bizde borsa, bankalar, döviz büroları kapalıyken ne oluyor? Başka ülkelerde insanlar işlem yapmaya devam ediyor. E bütün dünya mi bize karşı? Japon neden sabah 8'de kalkıp TL'yi düşürsün? Japon bey bunu birey olarak yapmıyor, ancak yabancı borsalara, yani bizim durumumuzda Türk borsasına, Türk şirketlerine yatırım yapmış şirketler/kişiler bu durumu güvenilir-uygun bulmadıkları için buraya yaptıkları yatırımları aynen evdeki tl'yi dolara çevirmeye koşan herkes gibi satıyorlar. Buraya yatırım yapılması sadece bir japon'un gelip şirket açmasıyla olmuyor, biz de bankamız aracılığıyla çinli şirketlerden hisse alıyoruz örneğin. benim gibi milyonlarca insan aynı anda hisselerimizi satsak, o şirketler, o para birimi de değer kaybeder, çünkü piyasada bollaşır.

3. Peki, bu bize karşı bir komplo değilse neden herkes aynı anda türk lirası yatırımlarını satmaya başladı? (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=USD&view=1Y beraber kura bakalım) alttan kaydırın bu grafiği. seçim sonuçlarından sonra dalgalı da olsa düze yakın bir gidiş var, ne iyiye gidiyor ne kötüye. yani piyasa bekliyor, bakalım yeni hükümet ne planlar açıklayacak, ne yapacak? 10 temmuz'da kabine açıklanıyor, try/usd kuru 0.21. Ertesi gün herkesin bu kararı değerlendirmesiyle, ve satış emirlerinin verilmesiyle geçiyor diyelim, sabit gibi. 12'sinden itibaren insanlar deli gibi satmaya başlıyorlar, tutulamaz bir yuvarlanma başlıyor. Bu ne demek? Biz yeni kabinenize, bu seçtiğiniz güvendiğiniz insanlara paramızı emanet etmiyoruz, haydi hayatta size başarılar, bence sizin iş yaş birader demek. Benim param finlandiya borsasındaysa, finlandiya cumhurbaşkanı damadını getirip hazinenin başına koyarsa ne yaparım? Kesssssin iyi bi adamdır bu damat vay be demem, dur ulan benim param orda kimmiş bu adam derim, bi bakarım ne iş yapmış, ne başarısı var, ne tecrübesi var, benim param onun yetki alanında kalsın mı bir karar vermem gerekir. Yatırımcı kabinemize güvenmedi, güler hanım güvendi ama yabancı güvenmedi, bunu da piyasa rakamları gösteriyor. Şimdi bu gelecek kısım benim şahsi yorumum, data değil, katılan olur katılmayan olur: Bu noktaya kadar rahipli falan bir şey var mi? yok. Ama rahip cool story, oradan bir kavga çıkarırsak, ben ortalıktan kaybolup, paraları kumarda yiyip eve geldiğimde "nerdeydin" diyen kocama "telefonundaki bu karı kim asıl" demiş olurum, mevzu değişir. Üstelik yok ajan, yok hristiyan halkın hassasiyeti olan kolayca ajite olduğu konular. Aynen başımız sıkışınca haberi yapılan, yüzlercesine gözümüzü yummuşken şööyle arada bir patlatılan çocuk tecavüzü haberleri gibi. Bu olaylar gerçek, uydurma değil tabii ki, ancak köpürtülmesi de gerçek. Japon, Alman iade edilmeyen herhangi bir suçluyu sallar mi? Hayır, hatta belki duymamıştır bile, bi tane suçluyu iade etsen ne etmesen ne yatırımcıya göre. Bangkok'ta bir borsacının, masa başında bir forexcinin, Kenya'da bir CFO'nun "Türkiye'de bi papaz varmış, Amerika da geri istiyormuş, vermez falan bunlar, ay bence ne var ne yok satalım" diye analiz yaptığına pek inanmıyorum.

Ben neden bunun amerikan oyunu olduğunu düşünmüyorum? Çünkü bundan: Sayın bakan dün nereye gitti yardım için? Kuveyt'e. Yani Kuveyt bizim ittifakımız diyebiliriz öyleyse. Başka kim bizimle ittifak? Suudi değil mi? Bakalım onların parası karşısında ne olmuş türk lirası? (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=KWD&view=1Y Bu kuveyt dinarı, erimişiz), Kuveyt dur Türk kardeşimin lirasını satmayayım, damadı da efendiden bir adam, iyi de yönetiyorlar ekonomiyi diye pek bir şey yapmamış demek. (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=SAR&view=1Y Bu suudi riyali. )Onlar da bu gidişata bir şey dememiş, yatırımcı riyali liraya tercih etmiş.

4- Tamam bunlar Amerikan ittifakı ülkeler zaten, peeeeyki, kim amerikan ittifakı değil? Rusya, Çin Amerika'nin en büyük düşmanları. Yani onların bu güya Israil'in istediği büyük oyuna dahil olmaması bütün gücüyle karşı durması gerekir değil mi? (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=RUB&view=1Y rus rublesi karşısında da erimişiz,) (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=CNY&view=1Y Çin yeni karşısında da.)

5- Ama bunlar çok büyük ülkeler.. Yani tabii ki global yatırımcılar bu pazarları tercih ediyor olabilir. Biz daha küçüğüz. Bu da mantıklı bir düşünce. O zaman her yardım kampanyasında omuzlarımızı titrete titrete ağlayıp çuvalla para gönderdiğimiz çok fakir, çok sümüklü bir ülkeye bakalım. Somaaali mesela, favori fakirlerimizden. Geçen yıl bugün 1 türk lirası 165 somali şilingi ediyormuş. Bugün yarısını kaybetmişiz, 80 şiling ediyor. yani çok kabaca, piyasalar somali pazarını türkiyeden iyi görüyor. (link: https://www.xe.com/currencycharts/?from=TRY&to=SOS&view=10Y Hem de 1-2 aydır değil, en az 10 yıldır. )10 yıl önce 1185 şiling 1 liraymış. Bugün 80!! Somali karşısında paramız 94% değer kaybetmiş.

Diyeceğim o ki, bu son haftalarda yaşadığımız olaylar, bu rakamlara bakınca bu kur 1 günlük 2 günlük olayların, bireylerin, ya da bir ülkenin yaptırımlarının sonucu değil. Toptan bir yokuş aşağı yuvarlanma var, bunu da 10 15 yıllık ölçekte görebiliyoruz. Enflasyon rakamları, GSMH gibi kendi kendimize hesaplayıp at koşturduğumuz rakamlar kimseye bir şey ifade etmiyor istersen sen çık %500 büyüdük allah seni inandirsin yemin ederim büyüdük de. yatırımcı sana inanmamış. yatırım olmadan da kendi kendine çarkını döndüremeyen hale gelmişsin. esmek gürlemek artık bir ise yaramıyor, konu artık dolar kuruyla, döviz alıp almamakla sınırlı değil.

bugün 05:13

345. beni bu yaşımda ekonomi uzmanı yapmış kurdur.

dün 23:56

344. Arkadaşım geçen hafta 80₺ e küçük boy bavul aldı. Bugün bendr aynı yerden almaya gittim. 140₺ dedi. Ya dedim daha iki gün önce 80₺ e aldık. Dolar arttı, yansıdı fiyatlara dedi. O kadar fırsatçılar ki. Sen dedim bu bavulu dolar kaçken aldın da dolar arttı diyorsun? 90₺ e indirdi o zaman. Bu ülkede düzgün adam yok gerçekten. Kimse aynı gemide değil. Daha şimdiden esnaf böyle yapıyor. Bende iyimser olarak 2-3 aya yansır fiyatlara diyordum.

dün 21:14


343. Yokuş aşağı giderken freni tutmayan kamyon 

dün 21:05

342. Yirmiğaaa cideyruuuuk

dün 20:54

341. artışıyla gelen zamları hissettirmeye başlayan kurdur.

2 tane kedim var. mamalarını ve kumlarını yıllardır (gbkz: temizmama.com)'dan alıyorum. en son 19/07/2018'de topluca bir sipariş vermiştim ve 164,5 tl tutmuştu. şimdi birebir aynı siparişi oluştursam ne kadar tutar diye baktım ve 206 tl oldu toplamı! 1 aydan kısa bir sürede 41,5 tl zam..

yazacaklarım bu kadar(gizlinot: şimdilik).

dün 20:02

340. doların ateşini en çok hissedenlerdenim sanırım. doğalgazın olmadığı bazı doğu şehirlerinde evin yakıtı dolar üzerinden karşılanıyor. geçen sene 600 dolar ödemiştim. bu sene 650-700 olsa neredeyse 2 maaşımı yakıta vermiş olacağım. Allahın kömürünün bile rusyadan gelmesi ülkece nasıl bir foseptik çukurunun içinde olduğumuzun kanıtı gibi. üretmeden tüketmeyi ekonomimizin felsefesi haline getirenlere en okkalı bedduamla girdimi tamamlıyorum.

dün 17:01


339. (yazar: jezebel)'in dediği gibi, bana da kasıtlı olarak siyaseten pek müdahale edilmeyen kur gibi geliyor. 

insanların kötü, hatta çok çok kötü olduğuna inanabilirim. ama kimsenin aptal, hatta çok çok aptal olduğuna asssla inanmıyorum.

 bundan 3 yıl önce ekşi'deki 2015/2016 ekonomik krizi başlıklarının müptelasıydım. ordaki genel kanı emlak sektörünün patlayacağıydı. rahat rahat verilen ev kredileri ve düşük faizler sayesinde hem ev fiyatları uçtu, ev alanın evi hep değer kazandı, hem de herkes 2 kuruş kenara atıp üstüne kredi çeksem de ev alsam diye yarışmaya başladı. bu başlıklardan edindiğim genel kanıya göre ekonominin bozulması dolayısıyla artan dolar, daha doğrusu ciddi oranda türk lirasının değer kaybetmesi ve dış borç üzerine mecburen bir faiz arttırımına gidilecek, sonuç olarak şu an 400bin lira istenen merkezi semtlerdeki lüks bile olmayan standart evleri alabilecek kimse kalmayacak, bizim tüketim ekonomimizin dayandığı ana direklerden biri olan emlak satışları çat diye düşecek ve ev fiyatları bodoslama aşağı düşmeye başlayacak. 

işte bu noktada krizi fırsata çevirebilecek bir kesim var. parası olan, a+ gelir grubundaki kesim. eskiden 1 ev alabildiği fiyata 3 ev alabilecek. bu tarz teorileri ben kendim geliştirebilecek akademik altyapıya sahip değilim, o yüzddn konuyla ilgili bilgi isteyenlerin 2015-2016-2017 ekonomik krizi başlıklarını ve emlak balonu başlığını şükela modunda incelemelerini öneririm. 2001 krizinden örnekler verilmişti mesela, hatırlamıyorum bile doğru düzgün. ama ikna oldum mu, oldum. 

2. bir fırsat ise batan şirketler. mali sorunlarla mücadele edemeyip iflas bayrağını çekmek üzere olacak olan borç içindeki şirketler yok fiyatına satılacak. işte o yüzden parası olan şimdiki holding sahipleri voleyi vuracak deniyor. bunun da örnekleri 2001'den verilmiş. 

yukarıdaki senaryolar olsun veya olmasın, her halukarda 24 yaşında bir üniversite öğrencisi olan benim, 60 yaşındaki emekli babamın, 60 yaşındaki anamın geleceğini çalanlara lanet ediyorum. şimdiye kadar sadece devlet okullarında okudum, kendimi yetiştirdim. türkiye'de diğer ülkelere kıyasla sosyoekonomik sınıflar çok daha esnektir. köyden çıkıp doktor olabilirsiniz. köyden çıkıp başbakan bile olabilirsiniz, geçmiş bunun örnekleriyle dolu. ülkem adına hiçbir umudum kalmadığında tutunduğum tek dal hep bu oldu. türkiye'de elektriksiz köyden gelen adamın şu an finlandiya veya isveçte (hangisiydi unuttum) enerji bakanı olması, aziz sancar'ın mardin'in köyünden gelip nobel almasıgibi türklere özgü inanç, gayret ve çaba örneklerini düşünerek dişimi sıktım. ama kriz ortamı bambaşka bir şey. kriz bizim gibi kendi sülalesinde olmayan, kısıtlı imkanlardan okuyarak yükselmek isteyen insanları yer yutar. odtü'de mühendislik okuyorum. odtü mezunlarının büyük bir kısmı gibi teknokent'teki şirketlere başvurmayı planlıyordum. orada 100 civarı şirket var ve çoğu 10 kişiden az insanın çalıştığı, dolarla yurtdışından parça alan, sonrasında ya yurtdışı pazarına ya da yurtiçi savunma sanayisine satan şirketler. bu durumda iş bulmam mümkün mü? kendi işimi geçtim, sizce oradaki 7 kişilik bir arge firması, başka hiçbir şey olmasa bile 7 liralık dolara dayanabilir mi? ülkede 1 avuç arge yapan şirket vardı, ilk onlar silinecek piyasadan. çok acı, çoook.

çıkarları için bizim gibi basit milyonların hayatlarıyla oynayan, bunu bilerek ya da bilmeden yapan, doğrudan veya farkında olmadan dolaylı bir şekilde buna katkı sağlayan herkes umarım çok acı çeker ve acısından kahrolarak sürünür. lanet olsun hepinize.

dün 16:20

338. Yahu ben gençliğimin baharında bunları düşünmek zorunda mıyım? Benim en büyük derdimin derslerim olması gerekmiyor mu? Neden ya neden? Neden insanların düşüncesizliklerini ben çekiyorum? Neden bu insanlar her göz boyamasına kanıyorlar? Bu yaşımda sırf stresten tutam tutam saçlarım dökülüyor. Son günlerde bruksizm rahatsızlığım çıktı. Bizim suçumuz ne?

dün 15:44 dün 20:29

337. yanlış hatırlamıyorsam bir süslümüz soru cevapta, seçimlerden önce yıl sonunda doların neredeyse 7 olacağını falan yazmıştı. hatta iş yerinde sesli okumuştum yok artık yuaaa napcaz falan olmuştuk. daha iki ay olmadı al sana dolar kuru. yıl sonunda doların kaç lira olacağını şu an tahmin bile edemeyiz. sadece ne zaman battık diye kaçışacaklar onu merak ediyorum.

birde herşeyin üstüne twitter'da bolca avmlerde chanel, cartier önünde oluşan kuyruklara denk geldim. sinirden başıma ağrılar girdi yemin ederim. şu ülkede gelecek, yaşam kaygısı yaşamadan bir gün bitmeyecek maalesef.

dün 14:32